KNVvL Modelvliegsport

Tijdens een Ledenraad van onze Afdeling zijn wij door Dhr. Arnout Janssen opmerkzaam gemaakt op een artikel over GSM storing in de FMT Extra uitgave van 2001.

Het artikel komt erop neer dat op het moment dat een ingeschakelde GSM gebeld wordt de GSM een zendpuls of pulsen van verhoogd vermogen afgeeft net voordat de beltoon overgaat. Dit zou binnen een afstand van 50 cm inkoppelen op het laagfrequent gedeelte van de zender en via de afstandbesturing overgedragen worden op het model. Synthesizer hoogfrequent modules en ontvangers zouden een grotere storingsgevoeligheid hebben. De firma Graupner test hun apparatuur volgens het artikel als enige firma op storingsgevoeligheid. Verder zou de luchtvochtigheid van invloed zijn. Dit laatste is voorstelbaar daar vocht de propagatie van elektromagnetische energie nadelig beïnvloedt (sterk afhankelijk van druppelgrootte en verdeling / frequentie)

In de beschikbare tijd is een uiterst klein proefje gedaan, zonder de pretentie te hebben maatgevend te zijn.

Proef A: Beschikbaar een Siemens S35i en een Motorola Timesport triband GSM, beide op D1 net Zender: Graupner MC20, ontvanger DS20MC. Er was geen reactie merkbaar, zelfs niet met beide GSM'en bovenop de zender. Lichte jitterende bewegingen op de vliegtuig servo waren merkbaar met geopende zender en de GSM direct op het laagfrequent gedeelte, inderdaad onafhankelijk van de afstand van het modelvliegtuig tot de zender. De zender is hierin duidelijk in ontmantelde configuratie bedreven, en afstanden ten opzichte van de GSM zijn eerder in de orde van een centimeter in plaats van tientallen centimeters. Maar niets dramatisch, geen akelig grote uitslagen.

Proef B: Beschikbaar een Motorola Timesport triband, op KPN net Zender: een stokoude Futaba FP-T7FG, ontvanger FP-R107M. Elektromagnetisch dode ruimte. Na enig experimenten met telkens een verminderde kier in de toegangsdeur kon de test GSM nog net gebeld worden. Dit heeft tot gevolg dat de GSM in uitgangsvermogen opregelt. Ook de Futaba gaf onder deze omstandigheden geen krimp, alleen na het openen van de kast waren stoorinvloeden merkbaar.

De storingen begonnen in beide gevallen niet zoals het artikel aangeeft net voordat de beltoon begint, maar gedurende de beltoon. Dit suggereert een heel andere manier van inkoppeling. Overigens zijn zowel de gebruikte Futaba als de Graupner voorzien van een metalen kast, met overal aard kontakten naar de diverse delen. In eerste opzicht is hier niets mis mee, en op juiste plaatsen aangebracht om effect te hebben. Deze proef wordt in het najaar wat gerichter herhaalt als de dode ruimte een aantal dagen beschikbaar is.

Heel voorlopig zou gesteld kunnen worden dat indien alle gevaren die zich rond de modelvliegerij afspelen op een rij worden gezet, de GSM invloed uiterst laag ingeschaald mag worden, het is beter te focussen op de grote zaken, daar is meer veiligheid voordeel te halen.

De ophef over GSM toestellen lijkt ons dan ook voorlopig overbodig. Het grootste gevaar van een GSM is de afleiding die ontstaat als je gebeld wordt terwijl je staat te vliegen. Dus laat hem bij de startbox liggen zodat het niet stoort tijdens het vliegen.

Inmiddels is ook kontact opgenomen met de deskundige op dit terrein van onze Duitse zusterorganisatie.

Van onze Duitse zustervereniging hebben wij de resultaten van een recent uitgevoerde test ontvangen. De aanleiding voor deze test was een ongeluk met een modelhelikopter. De helikopter is mogelijk onbestuurbaar geworden door storing van een actieve mobile telefoon. De originele tekst is met toestemming van de auteur Dieter Perkuhn onverkort op de website (CIV pagina) te vinden. Dieter Perkuhn is de verantwoordelijke deskundige voor zend / ontvangstinstallaties van de Deutsche Modellflieger Verband e.V.

Hier zullen alleen de resultaten van de test worden weergegeven.

De beide geteste zenders (zie lijst) waren niet te beïnvloeden, ze functioneerden probleemloos, ook indien zender en mobiele telefoon tegen elkaar aanliggen. Er is echter een uitzondering. De Robbe/Futaba FC 28 zender in combinatie met een synthesizer FP-TQ-FSS HF module is te storen als de antenne van een mobile telefoon binnen ca. 20 cm van de zender komt.

Alle onderzochte ontvangers reageerden onafhankelijk van de modulatie methode gelijk.
Alle onderzochte ontvangers worden in hun functie gestoord zodra de antenne van een mobile telefoon binnen ca. 20 cm van de zender komt.

Alle onderzochte servos waren niet te beinvloeden.

Tot slot:
De afstand waarbij de Futaba zender in combinatie met een synthesizer module last kan hebben van storing is in de praktijk de afstand tussen een mobiele telefoon in een borstzak of broekzak en een zender voor de buik. Stuur bij twijfelgevallen en zeker na een crash altijd de apparatuur naar de dealer ter kontrole. Dit helpt gevaarlijke situaties te voorkomen. Zoals al in de vorige brief gesteld is, laat de telefoon in elk geval bij de startkist of zet hem uit. Minimaal leidt het erg af.

Neem vooral contact met ons op als u andere ervaringen heeft

Publicatie van de Duitse zustervereniging.

Dipl.-Ing. Dieter Perkuhn, Barkingstr. 15, 53359 Rheinbach, Tel. 02226/6032

Fachreferent für Funk im Deutschen Modellflieger Verband e.V.

Rheinbach, den 23. Juli 2002

Sehr geehrter Herr,

Zur Problematik des Betriebes von Mobiltelefonen an Modellfluggeländen nehme ich wie folgt Stellung:

Von mit wurden Versuche mit D1, D2 und E Plus Mobiltelefonen hinsichtlich der Störwirkung auf 2 der am meisten verwendeten Fernsteueranlagen durchgeführt. D1 und D2 Mobiltelefone arbeiten bei ca. 900 MHz mit ca. 2 Watt Ausgangsleistung, E Plus Mobiltelefone bei ca. 1800 MHz mit ca. 1 Watt Ausgangsleistung. Die Frequenz der untersuchten Fernsteueranlagen beträgt 35 MHz. Die beiden Fernsteueranlagen wurden in Verbindung mit den zugehörigen Empfängern in der Modulationsart PPM und PCM betrieben. Es wurde untersucht, ob die Funktion des Senders, die Funktion des Empfängers und die Funktion der Servos gestört werden kann. Zu diesem Zweck wurde das Mobiltelefon in Betrieb genommen und eine Verbindung zu einem Teilnehmer hergestellt. Das aktiv in Betrieb befindliche Mobiltelefon wurde sodann mit seiner Antenne dem Sender, dann dem Empfänger und dann den Servos bis zur Berührung angenähert.

Als Ergebnis ist festzuhalten:

Die beiden Sender ließen sich überhaupt nicht beeinflussen, sie arbeiteten einwandfrei. Es gab eine Ausnahme: der Robbe/Futaba Sender FC 28 in Verbindung mit dem Synthesizer HF Modul FP-TQ-FSS wurde in seiner Funktion gestört, sobald die Antenne des Mobiltelefones dichter als ca. 20 cm dem Sender genähert wurde.

Alle untersuchten Empfänger verhielten sich unabhängig von der Modulationsart gleichartig. Sie wurden in ihrer Funktion gestört, sobald die Antenne des Mobiltelefones dichter als ca. 20 cm dem Empfänger genähert wurde.

Alle untersuchten Servos zeigten keine Beeinflussung.

Der Betrieb von D1, D2 und E-Plus Mobiltelefonen an Modellflugplätzen ist ohne jede Einschränkung unbedenklich. Erst bei einem Abstand des Mobiltelefones von weniger als 20 cm zum Fernsteuersender oder Fernsteuerempfänger kann es zu Beeinflussungen kommen. Diese Bedingung ist im realen Modellflugbetrieb nicht erfüllbar.

Ich habe nicht untersucht, inwieweit Mobiltelefone des C-Netzes Störungen der Funkfernsteuerung verursachen können. Geräte dieses Typs können, wenn sie stationär im KFZ installiert sind, wesentlich höhere Leistungen abstrahlen, als Mobiltelefone des D1, D2 oder E-Plus Typs. Beim Einsatz solcher Mobiltelefone in unmittelbarer Nähe eines Fernsteuersenders oder Fernsteueremfängers sind Störungen denkbar. Diese Überlegung trifft in gleicher Weise auf die im KFZ stationär eingebauten Funkanlagen von Rettungsdiensten zu, die ebenfalls erhebliche Leistungen abstrahlen können. Es ist mir ein Fall bekannt, in denen die Empfangsanlage eines Modellflugzeuges massiv gestört wurde, als dieses beim Landeanflug ein in der Einflugschneise des Modellflugplatzes abgestelltes KFZ eines Rettungsdienstes überflog.